Polskie tradycje

Pierogi to ciasto nadziewane różnymi farszami: mięsem, kapustą z grzybami, serem (twarogiem) z ziemniakami (pierogi ruskie) lub owocami (np. z jagodami, truskawkami). To najbardziej rozpoznawalne polskie danie na świecie. Pierogi gotuje się w wodzie, a następnie można je podsmażyć na maśle.

Bigos to tradycyjna polska potrawa z kapusty kiszonej, świeżej kapusty i różnych rodzajów mięs (kiełbasa, boczek, wieprzowina). Dodaje się także grzyby, suszone śliwki i przyprawy. Im dłużej się go gotuje i podgrzewa, tym lepiej smakuje. Bigos nazywany jest „potrawą myśliwską" (hunter's stew).

Barszcz czerwony to tradycyjna polska zupa przygotowywana na bazie buraków. Często dodaje się warzywa i śmietanę. Na Wigilię podaje się barszcz z uszkami – małymi pierożkami z nadzieniem z grzybów. Barszcz jest jedną z 12 potraw wigilijnych.

Żurek to tradycyjna polska zupa na zakwasie z mąki żytniej. Podaje się go z białą kiełbasą, jajkiem na twardo i ziemniakami. Żurek jest tradycyjną zupą wielkanocną. Czasem podaje się go w chlebie – wydrążony bochenek służy jako miska.

Pierogi to ciasto nadziewane różnymi farszami (mięsem, kapustą z grzybami, serem z ziemniakami lub owocami) – najbardziej znane polskie danie.

Barszcz czerwony to tradycyjna polska zupa na bazie buraków. Na Wigilię podaje się go z uszkami.

Żurek to zupa na zakwasie z mąki żytniej, podawana z białą kiełbasą i jajkiem. To tradycyjna zupa wielkanocna.

Bigos to potrawa z kapusty kiszonej i różnych rodzajów mięs – tradycyjnie przygotowywana na polowaniach, stąd nazwa „potrawa myśliwska".

Smoka Wawelskiego pokonał biedny szewczyk – nadziewał barana siarką, smok go zjadł, pił wodę z Wisły i pękł.

Według legendy nazwa Warszawa pochodzi od imion rybaka Warsa i jego żony Sawy, którzy ugościli księcia Ziemomysła.

Szewczyk wypchał barana siarką. Smok zjadł barana, siarka zaczęła działać, smok pił wodę z Wisły i pękł.

Smok Wawelski mieszkał w jamie (jaskini) pod zamkiem na Wawelu w Krakowie, nad Wisłą.

Uszka to małe pierożki z nadzieniem z grzybów, podawane do barszczu czerwonego na Wigilię.

Wigilia to najważniejsza kolacja w roku. Tradycyjnie przygotowuje się 12 dań postnych (bez mięsa): karp, śledź, barszcz z uszkami, kapusta z grzybami, makówki, pierniki, kompot z suszu. Do kolacji siada się, gdy wzejdzie pierwsza gwiazdka na niebie.

Za czasów króla Kraka w Krakowie pojawił się smok – ogromne zwierzę z zieloną skórą, długim ogonem i ostrymi zębami. Smok mieszkał w jamie (jaskini) pod Wawelem i żądał ofiar od mieszkańców. Biedny szewczyk pokonał smoka podstępem – nadziewał barana siarką. Smok zjadł barana, poczuł pragnienie, pił wodę z Wisły i pękł. Dziś u stóp Wawelu stoi pomnik smoka.

Według legendy nad Wisłą żyli rybak Wars i jego żona Sawa. Pewnego dnia zablądził u nich książę Ziemomysł podczas polowania. Wars i Sawa ugościli go i uratowali. Wdzięczny książę postanowił, że te ziemie na zawsze będą nazywać się Warszawą – od imion rybaka i jego żony. Tak powstała nazwa polskiej stolicy.

Pączki to drożdżowe ciastka z nadzieniem, najczęściej z dżemem różanym. W Tłusty Czwartek Polacy zjadają ponad 100 milionów pączków! To ostatni dzień obfitości przed Wielkim Postem. Pączki posypuje się cukrem pudrem lub polewą lukrową.

Faworki, zwane też chrustem, to cienkie, chrupkie paski smażonego ciasta posypane cukrem pudrem. Są tradycyjnym smakołykiem Tłustego Czwartku, obok pączków. Ciasto jest bardzo kruche i delikatne – łatwo się łamie.

Sylwester obchodzi się 31 grudnia, jest to wieczór poprzedzający Nowy Rok.

Święto Trzech Króli (Objawienie Pańskie) obchodzi się 6 stycznia.

Karnawał trwa od Święta Trzech Króli (6 stycznia) do Środy Popielcowej.

W Tłusty Czwartek tradycyjnie je się pączki i faworki (chrust).

Wielkanoc upamiętnia zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa.

Poniedziałek Wielkanocny nazywany jest też Lanym Poniedziałkiem lub Śmigusem-dyngusem.

Dzień Wszystkich Świętych obchodzi się 1 listopada. Jest to dzień wolny od pracy.

Mikołajki obchodzi się 6 grudnia na cześć Świętego biskupa Mikołaja z Miry.

Wigilia obchodzi się 24 grudnia.

Od lipca 2017 roku w Polsce obowiązuje system segregacji odpadów na 5 frakcji: żółty (plastik/metal), zielony (szkło), niebieski (papier), brązowy (odpady organiczne), szary (zmieszane). Nakrętki z butelek trzeba zdejmować i wyrzucać osobno.

Ważne tradycje wigilijne: dzielenie się opłatkiem (składanie sobie życzeń), siano pod obrusem (symbol żłóbka), jedno puste miejsce przy stole (dla niespodziewanego gościa), kolędy (piosenki bożonarodzeniowe), choinka, Pasterka — msza o północy z 24 na 25 grudnia.

Tradycje wielkanocne w Polsce: święcenie koszyków z jedzeniem w Wielką Sobotę (jajka, kiełbasa, ser, chleb, sól, pieprz, mazurek — ciasto z bakaliami). Pisanki — malowane jajka wielkanocne. Bazie — młode pączki wierzby, dekorowane małymi jajeczkami. Śmigus-Dyngus (Lany Poniedziałek) — polewanie się wodą w poniedziałek po Wielkanocy.

Kotlet schabowy to smażona kotleta z wieprzowiny w panierze z jajka i bułki tartej. To jedno z najpopularniejszych dań obiadowych w Polsce. Podaje się go z ziemniakami i surówką z kapusty. Kotlet schabowy przypomina wiedeński sznycel, ale robi się go z wieprzowiny, nie z cielęciny.

Golonka to świńska noga (golonka) gotowana w piwie. To danie tłuste, ale bardzo smaczne. Historycznie pochodzi z kuchni niemieckiej, ale stało się bardzo popularne w Polsce. Mięso jest miękkie i łatwo odchodzi od kości. Golonkę podaje się z chrzanem, musztardą i kapustą.

Karp jest głównym daniem rybnym Wigilii w Polsce. Przygotowuje się go na różne sposoby: karp smażony, karp w galarecie lub karp po żydowsku (z rodzynkami). Dawniej żywego karpia kupowało się na targu i trzymało w wannie do Wigilii. Łuskę karpia wkłada się do portfela na szczęście.

Pewnego dnia z Wisły wyszła piękna syrena (pół kobieta, pół ryba) i postanowiła zostać w Warszawie. Rybacy polubili ją za piękny głos. Ale bogaty kupiec uwięził ją w szopie. Młody syn rybaka z pomocą przyjaciół uwolnił syrenkę. Z wdzięczności syrena obiecała, że zawsze będzie bronić miasta. Od tej pory syrenka z mieczem i tarczą jest herbem Warszawy.

Kotlet schabowy to kotleta z wieprzowiny w panierze z jajka i bułki tartej – jedno z najpopularniejszych dań obiadowych w Polsce.

Golonka to świńska noga gotowana w piwie – tłuste, ale bardzo smaczne danie, historycznie pochodzące z kuchni niemieckiej.

Na herbie Warszawy jest syrenka (pół kobieta, pół ryba) trzymająca miecz i tarczę – według legendy, syrena obiecała bronić miasta.

Lech zobaczył na dębie wielkiego białego orła strzegącego swojego gniazda. Powiedział: „Zbudujmy gniazdo!" – i założył Gniezno. Biały orzeł stał się herbem Polski.

Nazwa Gniezno pochodzi od słowa „gniazdo" – Lech powiedział „Zbudujmy gniazdo!" widząc orła na dębie.

Bogaty kupiec uwięził syrenkę w drewnianej szopie. Syn rybaka z przyjaciółmi uwolnił ją nocą.

Karp po żydowsku (z rodzynkami) to tradycyjne danie żydowskiej kuchni, popularne w Polsce jako jedno z dań wigilijnych.

Czech poszedł na zachód – na górę Řip koło Bohemii, dając początek dzisiejszym Czechom.

Golonka w piwie historycznie pochodzi z kuchni niemieckiej, ale stała się bardzo popularna w Polsce.

Nazwa pochodzi od papieża Sylwestra I, który żył na początku IV wieku.

Kacper ofiarował kadzidło, które jest symbolem boskości i modlitwy.

K+M+B to skrót od łacińskiego "Christus Mansionem Benedicat" — "Niech Chrystus błogosławi temu domowi".

Tłusty Czwartek rozpoczyna ostatni tydzień karnawału przed Wielkim Postem.

Kapłan mówi: "Pamiętaj, że prochem jesteś i w proch się obrócisz".

W Niedzielę Palmową wspominamy wjazd Jezusa Chrystusa na osiołku do Jerozolimy.

Śmigus-dyngus to polska tradycja obchodzona w Poniedziałek Wielkanocny. Ludzie oblewają się wzajemnie wodą – kiedyś chłopcy oblewali dziewczęta, dziś wszyscy biorą udział. Tradycja symbolizuje oczyszczenie i nowe życie po zimie. W niektórych regionach używa się też gałązek wierzby (śmiganie). Jest to jedno z najweselszych polskich świąt ludowych.

Od 2017 roku w Polsce obowiązuje jednolity system segregacji odpadów na 5 frakcji: żółty pojemnik (tworzywa sztuczne i metale – puszki, butelki plastikowe, kartony po sokach), niebieski (papier i tektura), zielony (szkło – butelki, słoiki), brązowy (odpady bio – resztki jedzenia, skoszona trawa), szary lub czarny (odpady zmieszane – to, czego nie da się posegregować). Za nieprzestrzeganie segregacji grożą kary finansowe.

Trzej bracia – Lech, Czech i Rus – wyruszyli w poszukiwaniu nowych ziem. Czech poszedł na zachód (Czechy), Rus na wschód (Ruś – Rosja, Ukraina, Białoruś). Lech szedł na północ. W lesie zobaczył wielkiego białego orła na dębie, strzegącego swojego gniazda. Lech rzekł: „Zbudujmy gniazdo!" – i założył osadę Gniezno (pierwszą stolicę Polski). Biały orzeł został herbem Polski.

Tłusty Czwartek to ostatni czwartek przed Wielkim Postem. Tego dnia Polacy jedzą pączki (z dżemem różanym) i faworki (chrust). Jest to dzień, w którym dozwolone jest objadanie się przed 40-dniowym okresem wyrzeczeń. Data jest ruchoma – zależy od daty Wielkanocy.

Karnawał (Zapusty) to okres zimowych balów i zabaw. Rozpoczyna się 6 stycznia (Trzech Króli), a kończy we wtorek przed Środą Popielcową (ten dzień nazywa się Ostatki lub Mardi Gras). W karnawale organizuje się bale z muzyką, tańcami (polonezy, walce) i maskaradami.

Flaki (po polsku: flaczki) to gęsta zupa na bazie bulionu wołowego z pokrojonymi w paski flakami (żołądkiem wołowym). Dodaje się marchewkę, pietruszkę i przyprawy. To danie, które Polacy albo uwielbiają, albo nie lubią – nie ma niczego pomiędzy!

W Wielki Czwartek wspominamy Ostatnią Wieczerzę Jezusa z Apostołami i ustanowienie Najświętszego Sakramentu.

W Wielki Piątek wspominamy sąd, mękę i śmierć Jezusa Chrystusa na krzyżu.

W Wielką Sobotę nosimy do kościoła święconki — tradycyjne koszyki wielkanocne z jedzeniem.

Jajko (pisanka) symbolizuje nowe życie, narodziny i początek czegoś nowego.

Głównym punktem obchodów jest uroczysta procesja ulicami miasta.

Dzień Wszystkich Świętych (1 XI) to radosne święto ku czci świętych, a Dzień Zaduszny (2 XI) to dzień modlitwy za dusze zmarłych.

Andrzejki obchodzi się w nocy z 29 na 30 listopada.

Najpopularniejszą wróżbą jest lanie wosku przez dziurkę od klucza do zimnej wody i odczytywanie kształtów.

Adwent trwa 4 niedziele i jest czasem przygotowania do Bożego Narodzenia.

Na stole wigilijnym powinno być 12 potraw bezmięsnych — tyle, ilu było apostołów.

Siano symbolizuje skromność, ubóstwo i żłóbek, w którym narodził się Jezus Chrystus.

Pusty talerz jest przeznaczony dla nieoczekiwanego gościa, a także nawiązuje do pamięci o bliskich, którzy nie mogą z nami zasiąść.

Opłatek symbolizuje pojednanie, przebaczenie, jedność i miłość między ludźmi.

Pasterka to uroczysta msza o północy z 24 na 25 grudnia. Nazywa się tak, bo pierwsze osoby, które zobaczyły Jezusa, byli pasterze.

Choinka jest symbolem Bożego Narodzenia i życia wiecznego, ponieważ jest wiecznie zielona.

Polska ma cztery główne tańce ludowe: mazurek (szybki, żywy taniec z Mazowsza), polonez (uroczysty, dostojny taniec otwierający bale i studniówki), krakowiak (wesoły taniec z okolic Krakowa) i kujawiak (powolny, liryczny taniec z Kujaw). Polonez był tańcem szlachty polskiej od XVI wieku. Fryderyk Chopin skomponował wiele słynnych mazurków i polonezów.

Kolędy to tradycyjne polskie pieśni bożonarodzeniowe, śpiewane od Wigilii do Święta Trzech Króli (6 stycznia). Najważniejsze kolędy: „Bóg się rodzi" – najstarsza i najważniejsza, ułożona przez Franciszka Karpińskiego w XVIII w.; „Cicha noc" – polska wersja austriackiej „Stille Nacht"; „Dzisiaj w Betlejem" – wesoła kolęda o Narodzeniu; „Lulajże Jezuniu" – kołysanka dla Dzieciątka; „Wśród nocnej ciszy" – uroczysta kolęda o pasterkach. Kolędy są częścią każdej Wigilii i Pasterki.

Studniówka (od „sto dni") to jeden z najważniejszych obrzędów szkolnych w Polsce. Odbywa się na 100 dni przed maturą (zwykle w styczniu lub lutym). Rozpoczyna się uroczystym polonezem – tradycyjnym polskim tańcem, w którym uczestniczy cała klasa. Po polonezie następuje bal taneczny. Tradycyjnie dyrektor szkoły wygłasza mowę, a uczniowie składają przysięgę, że zdadzą maturę. Studniówka jest odpowiednikiem zachodniego „prom night".

Tradycja ubierania choinki w Polsce sięga XIX wieku. Każda ozdoba ma symboliczne znaczenie: gwiazdka na czubku – symbolizuje gwiazdę betlejemską, która prowadziła Trzech Króli; bombki – dawniej wieszano prawdziwe jabłka (symbol Adama i Ewy, grzechu pierworodnego); anioły – chronią dom i symbolizują posłańców Boga; łańcuchy papierowe – dawniej symbolizowały kajdany grzechu, dziś jedność rodziny; dzwoneczki – głos Boga; jemioła – symbol życia po śmierci (zimą jest zielona).

Tłusty Czwartek to ostatni czwartek przed Wielkim Postem, rozpoczynający ostatni tydzień karnawału. Tradycyjny pączek jest nadziewany dżemem z płatków róż, ale popularne są też nadzienia z adwokatu, czekolady i budyniu. Faworki (chrust) to cienkie, smażone paski ciasta posypane cukrem pudrem. Polacy zjadają tego dnia ponad 100 milionów pączków!

Karnawał (Zapusty) trwa od 6 stycznia (Święto Trzech Króli) do Środy Popielcowej. Ostatki to ostatnie dni karnawału – czas balów, zabaw i uczt. W karnawale organizuje się bale karnawałowe z muzyką i tańcami (polonezy, walce). Ostatni dzień karnawału to wtorek – zwany „wtorek zapustny" lub Mardi Gras.

Dawno temu tatarskie hordy atakowały polskie ziemie. Trębacz (караульный) z wieży kościoła Mariackiego w Krakowie zauważył zbliżające się ordy Tatarów. Natychmiast zagrał hejnał, budząc mieszkańców i ostrzegając ich przed niebezpieczeństwem. Krakowianin chwycili za broń. Ale Tatarzy zauważyli trębacza i trafili go strzałą – melodia urwała się. Do dziś hejnał gra się co godzinę z wieży Mariackiej na 4 strony świata i melodia urywa się w tym samym miejscu.

Za czasów księcia Popiela w wiosce koło Kruszwicy żył biedny kołodziej (rzemieślnik robiący koła) Piast z żoną Rzepichą. Podczas postrzyżyn syna (obrzęd przejścia 7-letniego chłopca spod opieki matki do ojca) pojawili się dwaj tajemniczy wędrowcy. Piast ugościł ich. Jeden z wędrowców obciął włosy chłopcu i nadał mu imię Ziemowit. Ziemowit wyrósł na mądrego i dzielnego człowieka. Po śmierci Popiela lud wybrał go na nowego księcia – tak powstała dynastia Piastów.

Hejnał urywa się, bo trębacz ostrzegający Kraków przed Tatarami został trafiony strzałą i zginął. Melodia urywa się w tym samym miejscu co wtedy.

Piast był kołodziejem – rzemieślnikiem, który robił koła do wozów. Stąd jego przydomek „Kołodziej".

Żona Piasta Kołodzieja nosiła imię Rzepicha.

Tajemniczy wędrowcy nadali synowi Piasta imię Ziemowit. Po śmierci Popiela lud wybrał go na nowego księcia – tak powstała dynastia Piastów.

Hejnał mariacki gra się co godzinę z wieży kościoła Mariackiego w Krakowie, na 4 strony świata.

Środa Popielcowa to pierwszy dzień Wielkiego Postu. Ksiądz posypuje głowy wiernych popiołem ze spalonych palm z Niedzieli Palmowej.

W Tłusty Czwartek Polacy jedzą pączki (z dżemem różanym) i faworki (chrust) – to tradycja przed Wielkim Postem.

Książę Popiel rządził w Kruszwicy nad jeziorem Gopło. Jego wieża nosi nazwę Mysiej Wieży.

Gerda podała stryjom zatruty miód na uczcie pojednania. Stryjowie wypili i zginęli.

Trębacz z wieży Mariackiej ostrzegał mieszkańców Krakowa przed zbliżającymi się Tatarami, grając hejnał.

W Krakowie Nowy Rok witano biciem dzwonu Zygmunta na Wawelu.

Mirra ofiarowana przez Baltazara była zapowiedzią męczeńskiej śmierci Jezusa.

Popiół powstaje ze spalenia palm poświęconych w poprzednim roku w Niedzielę Palmową.

Wielki Post trwa 40 dni i rozpoczyna go Środa Popielcowa (Popielec).

Andrzejki to polska tradycja wróżb obchodzona w noc z 29 na 30 listopada, w wigilię św. Andrzeja. Najpopularniejsze wróżby to lanie wosku – gorący wosk wlewa się do zimnej wody przez dziurkę od klucza, a kształt zastygłego wosku wróży przyszłość. Inne wróżby to stawianie butów od ściany do drzwi (czyj but pierwszy dotrze – ten pierwszy się ożeni) i obieranie jabłek.

Roraty (łac. „Rorate caeli" – „Spuśćcie rosę, niebiosa") to specjalne msze poświęcone Maryi, odprawiane każdego dnia roboczego Adwentu o świcie. Kościół jest pogrążony w ciemności, a jedynym źródłem światła są świece. Dzieci przynoszą na Roraty lampiony (latarnie) – symbol oczekiwania na Chrystusa, „Światłość Świata". Tradycja Rorat sięga średniowiecza. W wielu parafiach każdego dnia mszy roratnej zapalana jest jedna świeca na specjalnym świeczniku, symbolizująca kolejne dni oczekiwania.

Dzień Świętego Szczepana (26 grudnia) to drugi dzień Bożego Narodzenia. Św. Szczepan (Stefan) był pierwszym chrześcijańskim męczennikiem – został ukamienowany za wiarę. Tradycyjnie w ten dzień święcono w kościele owies (zboże), które potem rozsypywali domownicy i sąsiedzi nawzajem, rzucając ziarnami – symbolizowało to życzenie obfitych plonów. Dziś tradycja rzucania ziarnem zanikła, ale 26 grudnia pozostaje dniem wizyt u dalszej rodziny i przyjaciół.

Środa Popielcowa (Popielec) to pierwszy dzień Wielkiego Postu. Ksiądz posypuje głowy wiernych popiołem ze słowami: „Pamiętaj, że z prochu powstałeś i w proch się obrócisz". Ma to przypominać o kruchości życia. Popiół pochodzi ze spalonych palm z poprzedniej Niedzieli Palmowej. Od tego dnia przez 40 dni nie je się mięsa w piątki.

Niedziela Palmowa to ostatnia niedziela przed Wielkanocą, otwierająca Wielki Tydzień. Wspomina wjazd Jezusa do Jerozolimy. W Polsce zamiast prawdziwych palm używa się gałązek wierzby, bukszpanu i kolorowych bibułek. Po mszy palmy zabiera się do domu – chronią przed złem i chorobami.

Smok Wawelski mieszkał w jamie (jaskini) pod Wawelem. Żądał ofiar od mieszkańców – krów i owiec. Jeśli ich nie dostał, porywał ludzi. Król Krak nie mógł go pokonać. Dopiero biedny szewczyk wpadł na pomysł: zabił barana, wypchał go siarką i zaszył. Smok zjadł barana, siarka zaczęła działać, smok rzucił się do Wisły i pił tyle wody, że pękł. Szewczyk został bohaterem.

W Kruszwicy nad jeziorem Gopło rządził książę Popiel. Nie dbał o mieszkańców – tylko pił, polował i ucztował. Jego żona Gerda (niemiecka księżna) namówiła go, aby otruł swoich stryjów (krewnych). Na uczcie stryjowie wypili zatruty miód i zginęli. Ciała wyrzucono za mury. Wkrótce pojawiły się tysiące myszy, które wdarły się do zamku. Popiel uciekł na wieżę na wyspie jeziora, ale myszy przepłynęły wodę i zjadły go. Wieża nosi nazwę Mysiej Wieży.

Niedziela Palmowa rozpoczyna Wielki Tydzień.

Baranek symbolizuje zmartwychwstanie Chrystusa.

Sól symbolizuje oczyszczenie, prawdę i ochronę przed złem.

Śmigus polegał na smaganiu gałązkami i polewaniu wodą panien, co miało zapewnić im płodność i zdrowie.

W Zielone Świątki (Pięćdziesiątnica) świętuje się Zesłanie Ducha Świętego na apostołów, 50 dni po Zmartwychwstaniu.

Boże Ciało jest świętem ruchomym, wypadającym 60 dni po Wielkanocy, zawsze w czwartek.

Cztery świece symbolizują: Nadzieję, Pokój, Radość i Miłość.

Mikołaj wrzucił pieniądze przez komin do domu z trzema biednymi siostrami. Pieniądze wpadły do skarpet suszących się przy kominku.

Trzeba poczekać na pierwszą gwiazdkę na niebie — symbol Gwiazdy Betlejemskiej.

Gwiazda na czubku choinki symbolizuje narodzenie Chrystusa (Gwiazdę Betlejemską).

Dzień Świętego Szczepana to 26 grudnia — drugi dzień Bożego Narodzenia. Odwiedza się dalszą rodzinę.

Łuska karpia w portfelu ma przyciągać pieniądze i chronić przed kradzieżami — jest symbolem bogactwa.

Chrzan w święconce symbolizuje siłę i zdrowie.

Smałec (topiony tłuszcz wieprzowy z kawałkami skwarków) to tradycyjny polski przysmak podawany na chlebie żytnim. Historycznie spożywany był zimą dla rozgrzewki. Jest składnikiem wielu tradycyjnych polskich dań i stanowi element dziedzictwa kulinarnego.

Flaki to tradycyjna polska zupa przygotowywana z flaków wołowych (żwaczów). Bogata w składniki odżywcze, historycznie spożywana po uroczystościach, aby pomóc w trawieniu. Jest jednym z najbardziej charakterystycznych polskich dań, choć może być kontrowersyjna ze względu na swój specyficzny smak.

Polska jest największym producentem karpia w Unii Europejskiej – odpowiada za ok. 30% całej produkcji. Karp to tradycyjna potrawa wigilijna: karp smażony, karp w galarecie i karp po żydowsku to klasyczne dania na Wigilię.

Środa Popielcowa to pierwszy dzień Wielkiego Postu, który trwa 40 dni. Ksiądz posypuje głowy wiernych popiołem ze spalonych palm z Niedzieli Palmowej. Mówi: „Prochem jesteś i w proch się obrócisz" (lub: „Pamiętaj, że z prochu powstałeś…"). To symbol pokuty i przemijania. Od tego dnia Polacy powstrzymują się od mięsa w piątki, wielu rezygnuje ze słodyczy lub alkoholu.

Niedziela Palmowa otwiera Wielki Tydzień. Wspomina wjazd Jezusa do Jerozolimy na osiołku. W Polsce zamiast palm używa się gałązek wierzby, bukszpanu i bibułek. Palmy chroni dom przed złem i chorobami. Najsłynniejszy konkurs palm odbywa się w Lipnicy Murowanej (Małopolska) – palmy mają nawet 30 metrów! Ta tradycja jest na Liście UNESCO.

Andrzejki obchodzi się w nocy z 29 na 30 listopada. To tradycja wróżb dla niezamężnych dziewcząt. Najpopularniejsze wróżby: lanie wosku na zimną wodę (przez uszko klucza) i odczytywanie kształtów; ustawianie butów od ściany – czyj but pierwszy dotrze do drzwi, ta wyjdzie za mąż pierwsza; nakłuwanie kartek z imionami chłopców – jakie imię nakłujesz, tak będzie miał na imię przyszły mąż.

Według drugiej wersji legendy, król Kazimierz Odnowiciel jechał z Krakowa do Gniezna i trafił do ubogiej rybackiej chatki. Rybak nakarmił głodnego króla rybami. Rybak opowiedział o bliźniętach, które nie mogły być ochrzczone (brak kościoła w pobliżu). Król zorganizował chrzest i poprosił o imiona Wars (chłopiec) i Sawa (dziewczynka). Ogłosił, że rybak będzie się zwać Piotrem Warszem, a osada – Warszawa.

Najpopularniejsza wróżba to lanie wosku na zimną wodę przez uszko klucza i odczytywanie kształtów cienia na ścianie.

Król Kazimierz Odnowiciel ochrzcił bliźnięta rybaka – chłopca nazwał Wars, dziewczynkę Sawa. Osada rybaka została nazwana Warszawa.

Ciała stryjów wyrzucono za mury grodu. Pojawiły się tysiące myszy, które ruszyły na zamek i zjadły Popiela z rodziną.

Gerda była niemiecką księżną, żoną Popiela. To ona namówiła go do otrucia stryjów, bojąc się, że odbiorą tron jej synom.

Wieża nosi nazwę Mysiej Wieży – bo tysiące myszy przepłynęły jezioro Gopło, wdarły się na wieżę i zjadły Popiela.

Rybacy usłyszeli głos syrenki nad Wisłą, u podnóża Starego Miasta w Warszawie, gdzie syrena wyszła z wody.

7 najważniejszych legend: Smok Wawelski, Wars i Sawa, Syrenka Warszawska, Lech Czech Rus, Hejnał Mariacki, Piast Kołodziej, Książę Popiel i myszy.

Wielki Czwartek rozpoczyna Triduum Paschalne — najważniejsze uroczystości Wielkiego Tygodnia.

Święconka to tradycja noszenia koszyczka z jedzeniem do kościoła w Wielką Sobotę, aby kapłan poświęcił pokarmy. Koszyczek zawiera: chleb (symbol ciała Chrystusa), jajka (symbol nowego życia), sól (oczyszczenie), wędlinę (obfitość), chrzan (cierpienie Chrystusa), babkę lub mazurek (radość Zmartwychwstania). Koszyczek ozdabia się gałązkami bukszpanu i białą serwetką.

Polska ma pięć tańców narodowych: polonez, mazurek, krakowiak, kujawiak i oberek. Oberek to najszybszy z nich – tańczony w takcie 3/8 z akrobatycznymi podnoszeniami partnerki. Pochodzi z regionu Mazowsza. Charakteryzuje się dynamicznymi obrotami (nazwa od „obracać się") i tupnięciami. Muzyka oberkowa była inspiracją dla Chopina (np. Scherzo h-moll). W przeciwieństwie do dostojnego poloneza, oberek jest żywiołowy i ludowy.

7 najważniejszych polskich legend: 1) Smok Wawelski – pokonany przez szewczyka (siarką w baranie), Kraków; 2) Wars i Sawa – rybak i żona, nazwa Warszawy; 3) Syrenka Warszawska – herb Warszawy, miecz i tarcza; 4) Lech, Czech, Rus – biały orzeł, Gniezno; 5) Hejnał Mariacki – trębacz zabity strzałą, Kraków; 6) Piast Kołodziej – dynastia Piastów, syn Ziemowit; 7) Książę Popiel – myszy, Mysią Wieża, Kruszwica.

Trzej bracia szukali nowych ziem. Czech poszedł na zachód (na górę Řip koło Bohemii – dzisiejsze Czechy). Rus poszedł na wschód – dał początek Rosji, Ukrainie i Białorusi. Lech poszedł na północ i zobaczył na dębie wielkiego białego orła strzegącego gniazda. Powiedział: „Zbudujmy gniazdo!" – od tego słowa powstała nazwa Gniezno (gniazdo). Białego orła Lech wybrał jako herb nowego państwa.

Syrena wyszła z Wisły u podnóża Starego Miasta. Rybacy zauważyli, że ktoś plącze ich sieci i wypuszcza ryby. Chcieli schwytać szkodnika, ale usłyszeli piękny głos syreny i pokochali ją. Bogaty kupiec zobaczył syrenkę i uwięził ją w drewnianej szopie. Syn rybaka z przyjaciółmi uwolnili ją nocą. Syrena z wdzięczności obiecała bronić miasta – dlatego na herbie Warszawy syrenka trzyma miecz i tarczę.

Kotlet schabowy – kotleta z wieprzowiny w panierce (jajko + bułka tarta), podawany z ziemniakami i surówką. Golonka w piwie – świńska golonka gotowana w piwie, podawana z chrzanem i musztardą (pochodzi z kuchni niemieckiej). Karp – ryba wigilijna, podawana smażona, w galarecie lub po żydowsku (z rodzynkami). Karp po żydowsku to tradycyjne danie żydowskiej kuchni.

O godzinie 15:00 (Godzina Miłosierdzia) zmarł na krzyżu Jezus Chrystus.

Cesarz Tyberiusz powiedział, że zmartwychwstanie jest tak prawdopodobne, jak to, że jajko w ręce Marii zmieni kolor na czerwony — i tak się stało.

Dyngus polegał na wykupieniu się od oblania wodą — panna mogła się wykupić pisanką lub innym rarytasem.

W Dzień Wszystkich Świętych kolor liturgiczny to biel (radość), a w Dzień Zaduszny — fiolet (pokuta).

Dziewczęta obierały jabłko tworząc najdłuższą skórkę, rzucały ją za plecy, a litera, w jaką się ułożyła, wskazywała na pierwszą literę imienia przyszłego męża.

Roraty to msza o Najświętszej Maryi Pannie odprawiana wczesnym rankiem, gdy jest jeszcze ciemno, z zapalonymi świecami.

Czerwone ubrania Świętego Mikołaja zostały spopularyzowane przez firmę Coca-Cola.

Kiedyś choinkę dekorowano jabłkami, które przypominały o Adamie i Ewie.

Nie można jeść mięsa (od 14 lat). Ludzie od 18 do 60 lat mogą zjeść do syta tylko raz, a dwa razy bardzo mało.

Polska diaspora w Rosji zachowuje katolickie tradycje bożonarodzeniowe. W miastach syberyjskich Polacy śpiewają polskie kolędy i rozmawiają po polsku, utrzymując kulturowe więzi z ojczyzną. We wsi Wierszyna (obwód irkucki) ok. 700 mieszkańców, głównie etnicznych Polaków, zachowuje polską kulturę od 6 pokoleń (od 1909 r.).

Studniówka to tradycyjny bal maturzystów, organizowany dokładnie 100 dni (stąd nazwa, od „stu") przed egzaminem maturalnym. Bal otwierany jest polonezem, którego maturzyści uczą się tygodniami. Chłopcy przychodzą w garniturach, dziewczęta w eleganckich sukniach balowych. To jedno z najważniejszych wydarzeń w życiu polskiego licealisty, połączone z zabawą taneczną do rana.

Kopytki to kluski ziemniaczane w kształcie małych kopyt (stąd nazwa). Robi się je z gotowanych ziemniaków, mąki i jajka. Podaje się ze śmietaną i skwarkami, a także z sosem mięsnym lub cukrem. To proste, ale tradycyjne polskie danie domowe, popularne szczególnie w kuchni wiejskiej.

Naleśniki to cienkie, duże polskie naleśniki (podobne do francuskich crêpes). Podaje się je z serem białym (twarogiem), dżemem, owocami lub czekoladą. Naleśniki z serem i rodzynkami podsmażone na maśle to klasyczne polskie danie. Mogą być również podane z mięsem lub grzybami – jako danie obiadowe.

Flaki (flaczki) to gęsta zupa z pokrojonych w paski flaków – żołądka wołowego (żwacz). Gotuje się ją na bulionie wołowym z marchewką, pietruszką, cebulą i ostrymi przyprawami (majerankiem, pieprzem, imbirem). Danie pochodzi ze średniowiecza. Flaki to danie, które dzieli Polaków – jedni je uwielbiają, inni nie znoszą samej myśli o jedzeniu żołądka.

Faworki (chrust, struczki, chryzantemy) to cienkie paski ciasta zrobionego z mąki, jajek, śmietany i smalcu, smażone w głębokim tłuszczu i posypane cukrem pudrem. Ciasto jest tak kruche, że rozpada się w ustach. Faworki jada się głównie w Tłusty Czwartek i w karnawale. Nazwa „faworki" pochodzi od włoskiego „favori" (ulubieńcy).

Naleśniki to cienkie, duże polskie bliny (jak crêpes). Podaje się je z twarogiem, dżemem, owocami, czekoladą, ale też z mięsem lub grzybami.

Flaki to gęsta zupa z pokrojonych w paski flaków – żołądka wołowego, gotowana na bulionie z marchewką, pietruszką i ostrymi przyprawami.

Nazwa „faworki" pochodzi od włoskiego „favori" (ulubieńcy). Faworki to cienkie paski smażonego ciasta posypane cukrem pudrem.

Faworki mają wiele nazw regionalnych: chrust (najczęściej), struczki (Śląsk), chryzantemy (Małopolska).

W Krakowie przy Wawelu jest Smocza Jama (turystyczna jaskinia) i pomnik smoka, który zieje prawdziwym ogniem.

Postrzyżyny to starożytny obrzęd przejścia – obcięcie włosów 7-letniemu chłopcu, symbolizujące przejście spod opieki matki do ojca.

Za panowania króla Kraka w Krakowie pojawił się smok – ogromne zwierzę z zieloną skórą, długim ogonem i ostrymi zębami. Mieszkał w jamie (jaskini) pod zamkiem na wzgórzu Wawel, nad Wisłą. Żądał codziennych ofiar – krów, owec. Gdy ich nie dostał, porywał ludzi. Ani rycerze, ani wojownicy nie mogli go pokonać. Biedny szewczyk zabił barana, wypchał go siarką i zaszył. Podrzucił go do jamy. Smok zjadł barana, siarka zaczęła piec wnętrzności, rzucił się do Wisły i wypił tyle wody, że pękł. Do dziś w Krakowie przy Wawelu jest Smocza Jama (turystyczna jaskinia) i pomnik smoka, który zieje prawdziwym ogniem.

W Kruszwicy nad jeziorem Gopło rządził książę Popiel. Nie dbał o mieszkańców – pił, polował, ucztował. Jego żona Gerda (niemiecka księżna) bała się, że po śmierci Popiela jego stryjowie odbiorą tron ich synom. Przekonała Popiela, by udawał chorego i zwołał ucztu pojednania. Stryjowie wypili zatruty miód i zginęli. Ciała wyrzucono za mury. Pojawiły się tysiące myszy – szukały jedzenia, potem ruszyły na zamek. Popiel uciekł z rodziną na wieżę na wyspie jeziora. Myszy przepłynęły jezioro, wdarły się do wieży i zjadły Popiela z rodziną. Wieża nosi nazwę Mysiej Wieży.

Andrzejki obchodzi się w nocy z 29 na 30 listopada. Tradycja wróżb sięga średniowiecza. Trzy popularne wróżby: 1) Lanie wosku przez uszko klucza na zimną wodę – kształt cienia wskazuje przyszłość; 2) Buty od ściany do drzwi – dziewczyny ustawiają buty jeden za drugim, czyj but pierwszy „wyjdzie" za drzwi – ta pierwsza wyjdzie za mąż; 3) Karty z imionami – nakłuwanie szpilką kartek z imionami chłopców, wybrane imię to imię przyszłego męża.

Piast był biednym kołodziejem (rzemieślnikiem robiącym koła do wozów) w wiosce koło Kruszwicy. Żył z żoną Rzepichą i dziećmi. Podczas postrzyżyn 7-letniego syna (obrzęd przejścia chłopca spod opieki matki do ojca), dwaj tajemniczy wędrowcy poprosili o gościnę. Piast ich ugościł. Wędrowcy dali chłopcu imię Ziemowit i przepowiedzieli mu wielką przyszłość. Po uczcie stoły cudownie napełniły się jedzeniem. Ziemowit wyrósł na mądrego człowieka i po śmierci Popiela lud wybrał go na nowego księcia. Tak rozpoczęła się dynastia Piastów – ród pierwszych królów Polski.

Po śmierci Popiela lud wybrał Ziemowita (syna Piasta Kołodzieja) na nowego księcia. Tak rozpoczęła się dynastia Piastów – ród pierwszych królów Polski.

Andrzejki to jedyna polska tradycja wróżb dozwolona przez Kościół – traktowana jako niewinny zwyczaj ludowy, nie magia.

Fundatorem dzwonu był król Zygmunt I Stary. Dzwon został odlany w Krakowie w 1520 roku.

Katarzynki to wieczór wróżb chłopców o narzeczonych, obchodzony 25 listopada (dzień Św. Katarzyny). Chłopcy losowali karteczki z imionami dziewcząt.

Kapłan obmywa nogi 12 mężczyznom na wzór Jezusa, który obmył nogi apostołom. Jest to symbol uniżenia Chrystusa, ukazanie go w roli sługi.

Ten, kto wstanie najwcześniej, przychodzi z rózgami do śpiących i smaga ich gałązkami brzozowymi po nogach, mówiąc: "Któryś cierpiał za nas rany, Jezu, zmiłuj się nad nami".