Kultura polska

"Pan Tadeusz" (1834) to poemat epicki Adama Mickiewicza – uznawany za epos narodowy Polski. Zaczyna się słowami "Litwo! Ojczyzno moja! Ty jesteś jak zdrowie". Opisuje życie szlachty na Litwie w 1811–1812 roku. Każdy Polak zna przynajmniej pierwsze słowa tego dzieła. Mickiewicz jest najważniejszym polskim poetą.

Fryderyk Chopin (1810–1849) to najwybitniejszy polski kompozytor i pianista. Tworzył głównie muzykę na fortepian: polonezy, mazurki, walce, nokturny i etiudy. Jego francuska nazwa "Chopin" czyta się jako "Szopen". Większość życia spędził w Paryżu w emigracji. Serce Chopina po śmierci zostało przewiezione do Warszawy i zamurowane w kolumnie kościoła Świętego Krzyża.

Kraków to dawna stolica Polski i jej kulturalne serce. Zamek Królewski na Wawelu to symbol polskiej państwowości – tu koronowano królów i tu spoczywają bohaterowie narodowi. Rynek Główny to jeden z największych średniowiecznych placów w Europie (40 000 m²). Kościół Mariacki z hejnałem granym co godzinę to ikona Krakowa.

Polska ma cztery główne tańce ludowe: mazurek (szybki, żywy taniec z Mazowsza), polonez (uroczysty taniec otwierający bale), krakowiak (wesoły taniec z regionu Krakowa) i kujawiak (wolny, liryczny taniec z Kujaw). Wszystkie tańce mają wielowiekową tradycję i są ważną częścią polskiej kultury. Chopin inspirował się mazurkiem i polonezem w swoich kompozycjach.

Cztery polskie tańce ludowe to mazurek, polonez, krakowiak i kujawiak.

Adam Mickiewicz jest uważany za najważniejszego polskiego poetę. Napisał "Pana Tadeusza" i "Dziady".

"Dziady" to dramat poetycki Mickiewicza – jedno z najważniejszych dzieł polskiego romantyzmu.

Polonez to uroczysty, majestatyczny taniec, który tradycyjnie otwiera bale i studniówki.

Chopin tworzył muzykę na fortepian: polonezy, mazurki, walce, nokturny i etiudy.

Chopin większość życia spędził w Paryżu, w emigracji. Pochowany jest na cmentarzu Père-Lachaise.

Gościnność to jedna z najważniejszych polskich cech narodowych. Polacy zawsze zapraszają gości na obiad i oferują jedzenie. "Gość w dom, Bóg w dom" to polskie przysłowie o gościnności. Rodzina odgrywa centralną rolę w życiu Polaków. Tradycje narodowe i religijne są starannie pielęgnowane z pokolenia na pokolenie.

Polska kuchnia jest bogata i różnorodna. Pierogi to ciasto z nadzieniem (z mięsem, kapustą i grzybami, serem i ziemniakami – "ruskie"). Bigos to "myśliwska potrawa" z kapusty i różnych mięs. Barszcz czerwony to zupa z buraków, a żurek – kwaśna zupa na zakwasie z mąki żytniej z kiełbasą i jajkiem.

"Dziady" to dramat poetycki Adama Mickiewicza – jedno z najważniejszych dzieł polskiego romantyzmu. Składa się z kilku części (II, III, IV), napisanych w różnych okresach. "Dziady" III dotyczą prześladowań polskich patriotów przez carat rosyjski i są symbolem walki o wolność. Improwizacja Konrada to jeden z najsłynniejszych monologów polskiej literatury.

Pierogi to jedno z najbardziej znanych polskich dań. Mogą mieć różne nadzienia: mięsne, z kapustą i grzybami, z serem i ziemniakami.

Adam Mickiewicz jest powszechnie uważany za najwybitniejszego polskiego poetę. Napisał m.in. "Pana Tadeusza" i "Dziady".

Fryderyk Chopin jest najwybitniejszym polskim kompozytorem. Jego utwory fortepianowe są znane na całym świecie.

Żurek to tradycyjna polska zupa na zakwasie z mąki żytniej, często podawana z jajkiem i kiełbasą.

Barszcz z uszkami to tradycyjna polska zupa z buraków podawana z małymi pierożkami (uszkami) nadziewanymi grzybami. Jest tradycyjnym daniem wigilijnym.

Placki ziemniaczane to tradycyjne polskie danie z tartych ziemniaków, smażone na patelni. Podaje się je ze śmietaną lub sosem grzybowym.

"Quo Vadis" (1896) to powieść Henryka Sienkiewicza o czasach cesarza Nerona i prześladowaniu pierwszych chrześcijan w Rzymie. Tytuł oznacza po łacinie "Dokąd idziesz?" – słowa świętego Piotra do Chrystusa. Sienkiewicz otrzymał Nobla w 1905 roku za całokształt twórczości. Napisał też "Krzyżacy", "Ogniem i mieczem", "Potop", "Pan Wołodyjowski".

Polonez As-dur op. 53 "Heroiczny" to majestatyczny utwór Chopina pełen dumy narodowej. Etiuda c-moll op. 10 nr 12 "Rewolucyjna" napisana po upadku powstania listopadowego (1831) wyraża ból i gniew kompozytora. Chopin tworzył też piękne nokturny – liryczne, nastrojowe utwory. Przez ok. 10 lat jego partnerką była pisarka George Sand.

Hejnał Mariacki to melodia grana na trąbce z wieży Kościoła Mariackiego w Krakowie – co godzinę, na cztery strony świata. Melodia urywa się w pół nuty – na pamiątkę trębacza, który został postrzelony strzałą tatarską, gdy ostrzegał miasto przed najazdem. Hejnał jest nadawany codziennie w południe przez Polskie Radio.

Sienkiewicz otrzymał Nobla za całokształt twórczości, choć powszechnie kojarzy się to z powieścią "Quo Vadis".

Sienkiewicz napisał trylogię: "Ogniem i mieczem", "Potop", "Pan Wołodyjowski" oraz "Krzyżacy".

Etiuda "Rewolucyjna" została napisana po upadku powstania listopadowego w 1831 roku.

Studniówka to bal maturzystów, który tradycyjnie zaczyna się od uroczystego poloneza.

Chopin skomponował 16 polonezów, z których "Heroiczny" (As-dur op. 53) jest najsłynniejszy.

Przez ok. 10 lat partnerką Chopina była francuska pisarka George Sand.

Krakowiak to wesoły taniec ludowy z regionu Krakowa.

W kościele Świętego Krzyża w Warszawie przechowywane jest serce Fryderyka Chopina, umieszczone w jednym z filarów świątyni.

Jan Matejko (1838-1893) to najwybitniejszy i najbardziej znany polski malarz. Malował głównie obrazy o tematyce historycznej: "Konstytucja 3 maja", "Unia lubelska", "Stańczyk" (pełna nazwa: "Stańczyk w czasie balu na dworze królowej Bony wobec straconego Smoleńska"). Jest też autorem jednego z najbardziej znanych portretów Mikołaja Kopernika.

Stanisław Wyspiański (1869-1907) — prozaik, dramaturg, malarz i architekt. Znany przede wszystkim ze swoich dramatów, najważniejszy: "Wesele". Był także wybitnym malarzem i autorem witraży w kościele Franciszkanów w Krakowie.

Polska jest jednym z najstarszych producentów wódki na świecie – tradycja sięga XV wieku. Najsłynniejsza marka to Żubrówka – wódka z trawą żubrową z Puszczy Białowieskiej. Polska i Rosja rywalizują o tytuł "ojczyzny wódki". Wódka jest ważnym elementem polskiej kultury toastów – mówi się "Na zdrowie!".

Kotlet schabowy to panierowane mięso wieprzowe – polski odpowiednik schnitzla. Gołąbki to liście kapusty z nadzieniem z mięsa i ryżu. Oscypek to wędzony ser z mleka owczego, produkowany przez górali w Tatrach (ma chronione oznaczenie geograficzne UE). Obwarzanek krakowski to krągły pleciony obwarzanek z makiem lub sezamem – symbol Krakowa.

Polonez to uroczysty, majestatyczny taniec w metrum 3/4. Tradycyjnie otwiera bale i studniówki (bal maturzystów). Polonez był popularny na dworach królewskich Europy od XVI wieku. Chopin skomponował 16 polonezów, z których "Heroiczny" jest najsłynniejszy. Polonez na studniówce to dla młodych Polaków wielkie wydarzenie.

"Bitwa pod Grunwaldem" to dzieło Jana Matejki, najwybitniejszego polskiego malarza historycznego.

Mikołaj Rej jest uważany za ojca polskiej literatury. Jako pierwszy pisał wyłącznie w języku polskim, gdy inni pisarze używali łaciny.

Bigos to tradycyjne polskie danie z kiszonej kapusty z różnymi rodzajami mięsa. Nazywany jest "polskim daniem narodowym".

Oscypek to tradycyjny wędzony ser z mleka owczego, produkowany na Podhalu w polskich górach (Tatry).

Tradycyjne polskie desery to pączki (smażone ciasto z nadzieniem), sernik (ciasto z twarogu) i makowiec (ciasto drożdżowe z makiem).

Kaszanka to tradycyjna polska kiełbasa z kaszą gryczaną i krwią wieprzową, przyprawiona cebulą i przyprawami.

Gołonka to tradycyjne polskie danie z goleni wieprzowej, gotowanej lub pieczonej, podawanej zwykle z kapustą kiszoną i chrzanem.

Smalec to tradycyjna polska przekąska — smalec wieprzowy ze skwarkami i cebulą, podawany na chlebie.

Festiwal Urodzin Chopina to coroczne wydarzenie muzyczne w Warszawie, upamiętniające urodziny Fryderyka Chopina. Na festiwalu odbywają się bezpłatne koncerty w wielu miejscach w mieście. Chopin (1810-1849) to najsłynniejszy polski kompozytor, znany z nokturnów, mazurków i polonezów.

Andrzej Wajda (1926–2016) to najwybitniejszy polski reżyser filmowy i teatralny. Jego najważniejsze filmy to "Katyń" (2007) – o rozstrzelaniu polskich oficerów przez NKWD, "Pan Tadeusz" (1999), "Człowiek z marmuru" (1977). Cztery razy nominowany do Oscara, w 2000 roku otrzymał Oscara za całokształt twórczości.

Roman Polański (ur. 1933) to polsko-francuski reżyser. Jego film "Pianista" (2002) opowiada historię Władysława Szpilmana – polskiego pianisty i kompozytora, który przetrwał wojnę w zrujnowanej Warszawie. Film zdobył Złotą Palmę w Cannes i Oscara za reżyserię. Polański urodził się we Francji, ale wychowywał się w Krakowie. Jego matka zginęła w Auschwitz.

Jan Matejko (1838–1893) to najwybitniejszy polski malarz historyczny. Jego najsłynniejszy obraz to "Bitwa pod Grunwaldem" (1878) – monumentalne dzieło (426 × 987 cm) przedstawiające zwycięstwo polsko-litewskie nad Krzyżakami w 1410 roku. Malował też "Unię Lubelską", "Hołd Pruski". Jego obrazy kształtowały polską świadomość narodową.

Andrzej Wajda nakręcił "Katyń" (2007). Otrzymał Oscara w 2000 roku za całokształt twórczości.

"Pianista" (2002) opowiada historię Władysława Szpilmana – pianisty, który przetrwał wojnę w Warszawie.

Jan Matejko (1838–1893) namalował "Bitwę pod Grunwaldem" – monumentalny obraz o zwycięstwie z 1410 roku.

"Solaris" (1961) to powieść science-fiction o kontakcie z obcą inteligencją na odległej planecie. Przetłumaczona na 41 języków.

Książki Lema przetłumaczono na 41 języków – więcej niż jakiegokolwiek innego polskiego pisarza.

Andrzej Sapkowski napisał sagę fantasy o Wiedźminie Geralcie z Rivii, przetłumaczoną na ponad 37 języków.

"Pianista" zdobył Złotą Palmę w Cannes i Oscara za reżyserię w 2003 roku.

Jan Matejko malował obrazy historyczne: bitwy, unie, koronacje polskich królów.

Obraz "Bitwa pod Grunwaldem" ma wymiary 426 × 987 cm – prawie 10 metrów szerokości.

Andrzej Wajda (1926-2016) — najważniejszy polski reżyser, otrzymał Oscara za całokształt twórczości. Najważniejsze filmy: "Katyń" (o zbrodni katyńskiej), "Pan Tadeusz" (ekranizacja dzieła Mickiewicza), "Popiół i diament", "Lech Wałęsa: człowiek z nadziei".

Roman Polański (ur. 1933) — polski reżyser, otrzymał Oscara za film "Pianista" (2002) — historię żydowskiego pianisty Władysława Szpilmana w getcie warszawskim podczas II wojny światowej.

Kraków jest nierozerwalnie związany z Janem Pawłem II. Karol Wojtyła studiował polonistykę na Uniwersytecie Jagiellońskim, potem wstąpił do podziemnego seminarium duchownego. W 1958 roku został biskupem krakowskim, a w 1964 – arcybiskupem Krakowa. Wspierał robotników Nowej Huty w walce o budowę kościoła – komuniści planowali „miasto bez Boga", ale dzięki uporowi mieszkańców i wsparciu Wojtyły powstał kościół Arka Pana (1977). W 1978 roku został wybrany papieżem. Kraków uważa się za jego duchową stolicę.

Stanisław Lem (1921–2006) to jeden z najsłynniejszych pisarzy science-fiction na świecie. Jego arcydzieło "Solaris" (1961) opowiada o kontakcie z obcą inteligencją na odległej planecie. Książki Lema przetłumaczono na 41 języków. Był dwukrotnie ekranizowany: przez Tarkowskiego (1972) i Soderbergha (2002). Lem napisał też "Powrót z gwiazd" i liczne opowiadania filozoficzne.

Andrzej Sapkowski (ur. 1948) to autor sagi fantasy "Wiedźmin" o Geralcie z Rivii. Książki przetłumaczono na ponad 37 języków. Na ich podstawie powstała gra "Wiedźmin 3: Dziki Gon" (2015) – ponad 250 nagród, 40 mln sprzedanych egzemplarzy. Serial Netflix (od 2019) przyciągnął globalną publiczność. To największy polski eksport kulturalny XXI wieku.

Kazimierz to historyczna dzielnica żydowska Krakowa, dziś tętniąca życiem artystycznym. Sukiennice na Rynku Głównym to giełda handlowa od XIV wieku. Wewnątrz Kościoła Mariackiego znajduje się ołtarz Wita Stwosza (1489) – największy gotycki ołtarz w Europie (13 m × 11 m), arcydzieło rzeźbiarstwa.

Stanisław Lem napisał "Solaris" i wiele innych powieści science fiction. Jego dzieła przetłumaczono na 41 języków.

Stanisław Moniuszko jest nazywany ojcem opery polskiej i białoruskiej. Skomponował m.in. opery "Halka" i "Straszny Dwór".

Andrzej Wajda otrzymał Oscara za całokształt twórczości w 2000 roku. Jest uważany za najwybitniejszego polskiego reżysera.

Na Wigilię tradycyjnie podaje się 12 potraw bez mięsa: barszcz z uszkami, zupę grzybową, kapustę z grzybami, kutię, pierogi, karpia, śledzia, kisiel, kompot, bigos postny, pączki i kluski z makiem.

Krupnik to tradycyjna polska zupa na bazie kaszy jęczmiennej z warzywami i mięsem.

W Krakowie można zobaczyć Wawel, Kościół Mariacki z ołtarzem Wita Stwosza, Sukiennice, Uniwersytet Jagielloński, dzielnicę Kazimierz, Nową Hutę, Fabrykę Schindlera, Kopiec Kościuszki i Kopiec Piłsudskiego.

Konstytucja RP ma 6 głównych rozdziałów: Rzeczpospolita, Wolności i prawa, Źródła prawa, Sejm i Senat, Prezydent, Rada Ministrów.

Flaki to tradycyjna polska zupa z żołądków wołowych, przyprawiona pieprzem, imbirem i gałką muszkatołową.

Stanisław Moniuszko (1819-1872) to twórca polskiej opery narodowej. Urodził się w Ubielu koło Mińska. Znany z włączania elementów ludowych do muzyki klasycznej. Jego najsłynniejsze opery to „Halka" i „Straszny Dwór". W 2016 odsłonięto pomnik Moniuszki w Mińsku.

Pierwsze polskie wydanie „Kubusia Puchatka" ukazało się w 1938 roku w tłumaczeniu Ireny Tuwim (siostry poety Juliana Tuwima). Polskie tłumaczenie jest uważane za jedno z najlepszych na świecie. W centrum Warszawy jest ulica Kubusia Puchatka.

Paweł Pawlikowski (ur. 1957) — polski reżyser, zdobył Oscara za film "Ida" (2015). Jego drugi głośny film to "Zimna wojna" (2018), który również był nominowany do Oscara.

Jerzy Hoffman (1932-2021) — reżyser znany z ekranizacji Trylogii Sienkiewicza. Z powodów politycznych filmy powstały w odwrotnej kolejności: "Pan Wołodyjowski" (1969), "Potop" (1974), "Ogniem i mieczem" (1999). Daniel Olbrychski zagrał we wszystkich trzech częściach.

Wojciech Killar (1932-2013) — wybitny polski kompozytor muzyki filmowej i symfonicznej. Napisał muzykę do filmów: "Pan Tadeusz", "Pianista", "Rejs", "Ziemia obiecana", "Trędowata", "Śmierć jak kromka chleba", "Sami swoi".

Robert Lewandowski jest uważany za najlepszego polskiego piłkarza w historii. Grał w Borussii Dortmund, Bayernie Monachium i FC Barcelonie. W 2015 roku ustanowił rekord Bundesligi strzelając 5 goli w 9 minut. Wielokrotnie zdobywał tytuł najlepszego strzelca Bundesligi i został wybrany przez FIFA piłkarzem roku 2020 i 2021.

Adam Małysz jest najsłynniejszym polskim skoczkiem narciarskim i jednym z bohaterów narodowych. Czterokrotnie zdobył Puchar Świata (2001, 2002, 2003, 2007), wygrał ponad 39 konkursów indywidualnych. Był tak popularny w Polsce, że zjawisko masowego kibicowania skokom narciarskim nazwano „małyszomanią". Po zakończeniu kariery sportowej brał udział w Rajdzie Dakar.

Stanisław Moniuszko (1819–1872) jest uważany za ojca polskiej opery. Jego najsłynniejsze opery to "Halka" i "Straszny dwór". Pochodził z Białorusi, uczył się w Mińsku. Stworzył też pierwszą białoruską operę "Sielanka" (Sjalanka). Moniuszko to dla polskiej opery to, co Chopin dla polskiej muzyki fortepianowej.

Stanisław Wyspiański (1869–1907) to wybitny polski malarz i dramaturg epoki Młodej Polski. Uczeń Jana Matejki. Najsłynniejsze dzieło – dramat "Wesele" (1901) – o polskim społeczeństwie na weselu w Bronowicach. Znany jest też z pięknych witraży, m.in. w kościele Franciszkanów w Krakowie. Malował portrety znanych Polaków.

Polska ma wiele obiektów UNESCO: Stare Miasto w Krakowie z Rynkiem Głównym, Stare Miasto w Warszawie (odbudowane po wojnie), zabytkowa kopalnia soli w Wieliczce, zamek krzyżacki w Malborku (największy ceglany zamek w Europie), Auschwitz-Birkenau (nazistowski obóz zagłady), Puszcza Białowieska, średniowieczny zespół miejski w Toruniu.

Co warto zobaczyć w Warszawie: Zamek Królewski na Placu Zamkowym, Rynek Starego Miasta (odbudowany po zniszczeniach wojennych), Łazienki Królewskie (piękny park z Pałacem na Wodzie), Pałac Kultury i Nauki (dar Stalina – najwyższy budynek w Polsce), Pałac w Wilanowie, Stadion Narodowy.

"Wesele" (1901) to dramat Wyspiańskiego o polskim społeczeństwie, napisany pod wpływem prawdziwego wesela w Bronowicach pod Krakowem.

Wyspiański jest znany z pięknych witraży, m.in. w kościele Franciszkanów w Krakowie. Był też uczniem Matejki.

Mikołaj Rej (1505–1569) – jako pierwszy pisał wyłącznie po polsku, gdy inni pisali po łacinie.

"Polacy nie gęsi, iż swój język mają" – Rej pisał jako pierwszy po polsku, a nie po łacinie.

Zabytkowa kopalnia soli w Wieliczce – z podziemną kaplicą i żyrandolami z soli – jest obiektem UNESCO.

Warszawa: Zamek Królewski, Stare Miasto, Łazienki Królewskie, Pałac Kultury i Nauki, Pałac w Wilanowie.

Maria Konopnicka napisała "Rotę" – wiersz zaczynający się od "Nie rzucim ziemi, skąd nasz ród!".

Bolesław Prus napisał "Faraon" – powieść historyczną o walce faraona Ramzesa XIII z kapłanami.

Zamek krzyżacki w Malborku to największy ceglany zamek w Europie, obiekt UNESCO.

Zbigniew Cybulski (1927-1967) to legendarny aktor polskiego kina czarno-białego. Był bardzo rozpoznawalny dzięki temu, że zawsze grał w przyciemnionych okularach (cierpiał na jaskrę). Zginął tragicznie pod kołami pociągu. Nazywany "polskim Jamesem Deanem".

Artur Grottger (1837-1867) — polski malarz, autor bardzo przejmujących szkiców o tematyce historycznej, głównie z okresu Powstania Styczniowego 1863 roku.

Wojciech Kossak (1856-1942) — polski malarz, autor scenek rodzajowych i obrazów o tematyce historycznej i batalistycznej. Najważniejsze dzieła: "Orlęta lwowskie", "Józef Piłsudski na Kasztance", "Grunwald".

Jan Alojzy Matejko urodził się i zmarł w Krakowie. Był najwybitniejszym polskim malarzem historycznym i batalistycznym. Jego dzieła: „Bitwa pod Grunwaldem" (malował ok. 6 lat), „Unia Lubelska" (dla upamiętnienia 300. rocznicy), „Jan III Sobieski pod Wiedniem", „Astronom Kopernik, czyli rozmowa z Bogiem" (Kopernik obserwujący niebo we Fromborku). Był profesorem i dyrektorem krakowskiej Szkoły Sztuk Pięknych.

Stanisław Moniuszko jest uważany za „ojca opery polskiej". Jego najsłynniejsze dzieła to opery „Halka" (o miłości góralki do szlachcica) i „Straszny dwór" (opera komiczna o polskich tradycjach). Skomponował także liczne pieśni i balet. Był dyrygentem opery w Wilnie, a potem w Warszawie. Jest drugim po Chopinie najważniejszym polskim kompozytorem XIX wieku.

Wit Stwosz (niem. Veit Stoß) to rzeźbiarz niemieckiego pochodzenia, który pracował w Krakowie przez 20 lat. Jego arcydziełem jest Ołtarz Mariacki w Bazylice Mariackiej w Krakowie (ukończony w 1489 roku) – największy gotycki ołtarz w Europie (13 m wysokości, 11 m szerokości po otwarciu). Ołtarz przedstawia sceny z życia Maryi, a centralną sceną jest Zaśnięcie (Dormitio) Najświętszej Maryi Panny. Wit Stwosz wykonał także nagrobek króla Kazimierza IV Jagiellończyka w Katedrze na Wawelu.

Trylogia Sienkiewicza to trzy powieści: „Ogniem i mieczem" (1884), „Potop" (1886), „Pan Wołodyjowski" (1888) – opowiadające o wojnach Rzeczypospolitej w XVII w. Reżyser Jerzy Hoffman sfilmował je w odwrotnej kolejności. Powód: „Ogniem i mieczem" opisuje konflikt polsko-kozacki (ukraiński), co w PRL było politycznie drażliwe ze względu na stosunki z ZSRR. Dlatego zaczął od najmniej kontrowersyjnego „Pana Wołodyjowskiego". Dopiero po upadku PRL mógł nakręcić „Ogniem i mieczem" (1999).

Kaszubski to jedyny język w Polsce, który posiada oficjalny status języka regionalnego (ustawa z 2005 roku). Używany jest przez Kaszubów – mieszkańców Kaszub (Pomorze Gdańskie), regionu wokół Gdańska, Gdyni, Pucka i Kartuz. Szacuje się, że posługuje się nim ok. 100-200 tys. osób. Kaszubski ma własną ortografię, literaturę i jest nauczany w szkołach regionu. Inne dialekty/gwary polskie (np. śląski, góralski) nie mają statusu języka regionalnego, choć starania o to trwają.

Maria Konopnicka (1842–1910) to polska poetka i nowelistka epoki realizmu. Napisała wiersze dla dzieci, m.in. "O krasnoludkach i o sierotce Marysi". Jej patriotyczny wiersz "Rota" ("Nie rzucim ziemi, skąd nasz ród!") przez długi czas był hymnem polskich skautów i jednym z ważniejszych wierszy patriotycznych.

Mikołaj Rej (1505–1569) jest uważany za ojca literatury polskiej. Jako pierwszy pisał wyłącznie w języku polskim (wcześniej pisano po łacinie). Jego słynny aforyzm: "Niechaj narodowie wżdy postronni znają, iż Polacy nie gęsi, iż swój język mają" – oznacza, że Polacy mają własny język i nie muszą pisać po łacinie.

Bolesław Prus (1847–1912) to wybitny polski pisarz pozytywizmu. "Lalka" to powieść o kupcu Wokulskim i jego nieszczęśliwej miłości do arystokratki – uważana za jedną z najlepszych polskich powieści. "Faraon" to powieść historyczna o walce faraona Ramzesa XIII z kapłanami – jedyna polska powieść, którą czytał nie tylko historyk.

Moniuszko pochodził z Białorusi i uczył się w Mińskiej Męskiej Gimnazji.

W Krakowie: Zamek na Wawelu, Rynek Główny, Kościół Mariacki, Kazimierz, Uniwersytet Jagielloński.

Roman Polański nakręcił film "Pianista" (2002), który zdobył Złotą Palmę w Cannes i trzy Oscary. Film opowiada historię pianisty Władysława Szpilmana.

Eliza Orzeszkowa mieszkała w Grodnie i napisała powieści "Cham" i "Nad Niemnem". Jej twórczość jest związana z Kresami Wschodnimi.

Na Wigilię tradycyjnie podaje się 12 postnych dań, m.in. barszcz z uszkami, kapustę z grzybami, pierogi, karpia i kompot z suszu.

Hejnał mariacki to melodia grana co godzinę na trąbce z wieży Kościoła Mariackiego w Krakowie. Melodia urywa się w połowie — według legendy, trębacz został trafiony strzałą tatarską.

Lajkonik to postać z krakowskiej tradycji — jeździec na koniu, który w czasie procesji Bożego Ciała przejeżdża ulicami Krakowa i uderza widzów buławą.

Konstytucja RP zawiera następujące rozdziały: Rzeczpospolita, Wolności i prawa, Źródła prawa, Sejm i Senat, Prezydent, Rada Ministrów.

Kutia to tradycyjne danie wigilijne z gotowanej pszenicy, maku, miodu i orzechów. Jest jednym z 12 tradycyjnych potraw wigilijnych.

Język polski ma wiele dialektów, w tym śląski i kaszubski. Kaszubski jest oficjalnie uznany za język regionalny. Dialekty różnią się wymową, słownictwem i gramatyką od polskiego literackiego. Na Kaszubach mieszka ok. 230 tys. osób posługujących się kaszubskim.

Krzysztof Zanussi (ur. 1939) to jeden z najwybitniejszych polskich reżyserów filmowych. Jego motto: „Żeby nosić miano artysty, trzeba coś zrobić dobrze na pięć sposobów i wybrać z tego najlepszy." Jest przedstawicielem polskiej szkoły filmowej.

Andrzej Wajda był najwybitniejszym polskim reżyserem filmowym, laurereatem Oscara za całokształt twórczości (2000). Jego filmy portretowały polską historię i tożsamość: „Popiół i diament" (1958), „Człowiek z marmuru" (1977), „Pan Tadeusz" (1999), „Katyń" (2007). Był także reżyserem teatralnym. Jego filmy zdobyły liczne nagrody na festiwalach w Cannes, Wenecji i Berlinie.

Krzysztof Kieślowski był jednym z najwybitniejszych europejskich reżyserów filmowych. Jego arcydzieła to „Dekalog" (seria 10 filmów opartych na Dziesięciu Przykazaniach), „Podwójne życie Weroniki" oraz trylogia „Trzy kolory" – Niebieski, Biały, Czerwony (nawiązanie do barw flagi francuskiej, symboli wolności, równości, braterstwa). Był wielokrotnie nominowany do Oscara.

„Dekalog" (1988) Krzysztofa Kieślowskiego to cykl 10 filmów telewizyjnych – każdy z nich luźno nawiązuje do jednego z Dziesięciu Przykazań. Wszystkie historie rozgrywają się wśród mieszkańców jednego warszawskiego bloku mieszkalnego. „Dekalog" jest uznawany za jedno z najwybitniejszych dzieł telewizyjnych w historii kina światowego. Dwa filmy z cyklu – „Dekalog 5" i „Dekalog 6" – zostały rozszerzone do pełnych filmów kinowych: „Krótki film o zabijaniu" i „Krótki film o miłości".

Krzysztof Kieślowski (1941–1996) to jeden z najwybitniejszych polskich reżyserów. Jego arcydzieło – trylogia "Trzy kolory" (1993–1994): "Niebieski" (wolność), "Biały" (równość), "Czerwony" (braterstwo) – nawiązuje do kolorów francuskiego flagi i ideałów rewolucji francuskiej. Film "Niebieski" z Juliette Binoche zdobył Złotego Lwa w Wenecji. Kieślowski zaczynał od filmów dokumentalnych.

Anna German (1936–1982) to legendarna polska piosenkarka, aktorka i kompozytorka. Śpiewała w wielu językach – po polsku, rosyjsku, włosku i angielsku. Była pierwszą Polką, która wystąpiła na festiwalu piosenki w San Remo. Urodziła się w Uzbekistanie, była etniczną Niemką. Dwukrotnie uznana za najpopularniejszą polską piosenkarkę wśród Polonii amerykańskiej.

"Czerwone Gitary" to polska grupa rockowa założona w 1965 roku w Gdańsku. W drugiej połowie lat 60. była jedną z najsłynniejszych w Europie. Tworzyli ją Krzysztof Klenczon, Seweryn Krajewski, Bernard Dornowski i Jerzy Skrzypczyk. Zespół jest uważany za jeden z najważniejszych w historii polskiej muzyki rozrywkowej.

Jan Brzechwa (1898–1966) to autor kultowego cyklu "Akademia Pana Kleksa" i "Podróże Pana Kleksa" – polskiej klasyki dziecięcej. Pisał też zabawne wierszyki dla dzieci: "Kaczka dziwaczka", "Psie smutki". Jego stihoteworenie o chrząszczu ("W Szczebrzeszynie chrząszcz brzmi w trzcinie") jest jednym z najtrudniejszych do wymówienia w języku polskim. Tłumaczył Puszkina i Czechowa na polski.

"Trzy kolory" nawiązują do kolorów flagi Francji i ideałów rewolucji: wolność (Niebieski), równość (Biały), braterstwo (Czerwony).

"Czerwone Gitary" to zespół rockowy założony w 1965 roku w Gdańsku – jeden z najważniejszych w historii polskiej muzyki.

Jan Brzechwa napisał kultowy cykl o Panu Kleksie – klasykę polskiej literatury dziecięcej.

Tuwim napisał "Lokomotywę", "Ptasie radio" i "Abecadło" – kultowe wiersze dla dzieci.

Orzeszkowa mieszkała w Grodnie i pisała o życiu szlachty nad Niemnem – jej główna powieść to "Nad Niemnem".

Szpilman był też kompozytorem i organizatorem Międzynarodowego Festiwalu Piosenki w Sopocie.

Romantyzm (Mickiewicz, Słowacki), Pozytywizm (Prus, Sienkiewicz, Orzeszkowa) i Młoda Polska (Wyspiański, Żeromski).

Władysław Szpilman był wybitnym polskim pianistą i kompozytorem. Podczas II wojny światowej cudem przetrwał w ruinach Warszawy, ukrywając się po likwidacji getta. Jego autobiograficzna książka „Pianista" (1946) stała się podstawą nagradzanego filmu Romana Polańskiego z 2002 roku (Złota Palma w Cannes, Oscar dla Adrien Brody). Szpilman przeżył wojnę m.in. dzięki pomocy niemieckiego oficera Wilma Hosenfelda.

Julian Tuwim (1894–1953) to wybitny polski poeta i tłumacz. Napisał kultowe wiersze dla dzieci: "Lokomotywa", "Ptasie radio", "Abecadło". Tłumaczył na polski "Słowo o pułku Igora", poezję Puszkina, Majakowskiego, Pasternaka. Znany ze specyficznego humoru i częstej gry słów. Był jednym z najpopularniejszych poetów dwudziestolecia międzywojennego.

Eliza Orzeszkowa (1841–1910) to wybitna polska pisarka epoki pozytywizmu. Jej najważniejsza powieść "Nad Niemnem" opisuje życie szlachty nad Niemnem (w rejonie Grodna). Napisała też "Cham" i "Dziurdziowie". Mieszkała w Grodnie, tam jest jej dom-muzeum. Pisała po polsku o lokalnych mieszkańcach – białoruskich chłopach.

Władysław Szpilman (1911–2000) to polski kompozytor, pianista i aranżer. Przetrwał wojnę w zrujnowanej Warszawie – jego wspomnienia stały się podstawą filmu Polańskiego "Pianista" (Oscar za reżyserię). Szpilman był także organizatorem Międzynarodowego Festiwalu Piosenki w Sopocie – jednego z największych festiwali muzycznych w Europie.

Romantyzm (1822–1863): Mickiewicz, Słowacki, Norwid – walka o niepodległość. Pozytywizm (1863–1890): Prus ("Lalka", "Faraon"), Orzeszkowa ("Nad Niemnem"), Sienkiewicz – praca organiczna po klęsce powstania. Młoda Polska (1890–1918): Wyspiański ("Wesele"), Żeromski – modernizm. Te trzy epoki ukształtowały polską tożsamość kulturową.

"W Szczebrzeszynie chrząszcz brzmi w trzcinie" – z wiersza o chrząszczu, najtrudniejsze zdanie po polsku.

Tuwim tłumaczył "Słowo o pułku Igora", poezję Puszkina, Majakowskiego i Pasternaka.

Wojciech Kossak specjalizował się w scenach batalistycznych z wojen napoleońskich i malarstwie koni. Był również współautorem Panoramy Racławickiej.

Bolesław Prus napisał powieści "Lalka" (uważaną za jedną z najwybitniejszych polskich powieści) i "Faraon".

Ołtarz w Kościele Mariackim w Krakowie jest dziełem Wita Stwosza (Veit Stoss), niemieckiego rzeźbiarza. Jest to największy gotycki ołtarz w Europie.

Dzień Nauki Polskiej obchodzony jest 19 lutego, na cześć Mikołaja Kopernika, który urodził się tego dnia w 1473 roku w Toruniu.

Kwaśnica to regionalna zupa z kapusty kiszonej, popularna na Podhalu. Przyrządza się ją z żeberkami wieprzowymi i przyprawami.

Babka ziemniaczana to tradycyjne polskie danie z tartych ziemniaków pieczonych w piekarniku z boczkiem i cebulą. Popularne na wschodzie Polski.